Kort antwoord
Wat moet u hiervan onthouden?
Een wens buiten een richtlijn vraagt niet alleen om een inhoudelijk gesprek. Organiseer ook tijd voor gezamenlijk overleg, beoordeel of het afgesproken plan 24 uur per dag uitvoerbaar is en zorg voor een herkenbare overdracht en een vangnet.
Voor wie: Praktijkhouders, praktijkmanagers, planners en verloskundigen die een afwijkende zorgvraag organisatorisch uitvoerbaar moeten maken.
Drie punten om vast te houden
- 01De KNOV vermeldt dat de gezamenlijke leidraad uit 2015 nog van kracht is; een nieuwere versie is niet gezamenlijk door KNOV en NVOG vastgesteld.
- 02De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd beschouwt de leidraad als veldnorm en noemt gezamenlijk consult door eerste en tweede lijn als een goed voorbeeld.
- 03Dit artikel vertaalt de veldnorm naar personele en organisatorische keuzes. Het geeft geen oordeel over een individuele zorgvraag en vervangt geen professioneel overleg.
Gebruik de geldende veldnorm als vertrekpunt
De KNOV verwijst voor zorgvragen buiten richtlijnen naar de gezamenlijke leidraad van KNOV en NVOG uit 2015. Volgens de KNOV is een nieuwere versie niet gezamenlijk vastgesteld en blijft de versie uit 2015 van kracht. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd noemt deze leidraad in haar rapport over de geboortezorgketen de huidige veldnorm en verwacht dat verloskundige samenwerkingsverbanden ermee werken.
Controleer daarom eerst welke versie binnen de praktijk en het samenwerkingsverband wordt gebruikt. Maak één collega verantwoordelijk voor het bijeenbrengen van de actuele richtlijn, de vraag van de cliënt en de afspraken voor overleg. Laat een planner of praktijkmanager niet zelfstandig een inhoudelijke zorgbeslissing vertalen naar het rooster.
Reserveer ruimte voor gezamenlijk overleg
De leidraad beschrijft een proces waarin wensen serieus worden genomen, verschillen tussen de gevraagde en geadviseerde zorg worden besproken en samen naar alternatieven of overeenstemming wordt gezocht. Zo nodig worden andere zorgverleners betrokken. De IGJ noemt een gezamenlijk consult door de eerste en tweede lijn een goed voorbeeld om zorgvragen buiten richtlijnen zorgvuldig te bespreken.
Behandel zo'n consult als planbaar werk. Reserveer tijd voor voorbereiding, het gesprek, afstemming met andere zorgverleners en verslaglegging. Wijs ook aan wie ondertussen spreekuur, telefoon of acute zorg overneemt. Alleen een overlegmoment in de agenda zetten kan betekenen dat voorbereiding en opvolging alsnog tussen andere werkzaamheden terechtkomen.
Toets de uitvoering over de volle 24 uur
De leidraad vermeldt dat een afwijkend zorgplan bij voorkeur wordt gedragen door de hele praktijk, of door een deel dat de afgesproken zorg 24 uur per dag kan bieden. Dat is geen reden om vooraf een uitkomst te beloven. Het is wel een duidelijke organisatorische toets: wie kan het plan uitvoeren tijdens avond, nacht, weekend, overdracht en onverwachte uitval?
Leg vóór definitieve personele afspraken vast welke kennis en ondersteuning nodig zijn, welke collega's binnen hun professionele rol kunnen handelen en wie bij twijfel wordt geraadpleegd. Controleer ook de achterwacht en de samenwerking met ketenpartners. Als een plan niet gedurende alle relevante diensten uitvoerbaar blijkt, breng dat terug in het professionele overleg; los het niet op met een informele roosterbelofte.
Scheid het zorgdossier van het personeelsrooster
De leidraad vraagt om zorgvuldige dossiervorming over wensen, gegeven informatie, adviezen, besproken alternatieven en gemaakte afspraken. De IGJ wijst eveneens op het belang van zorgvuldige vastlegging. De inhoudelijke verslaglegging hoort in het daarvoor bestemde zorgdossier en volgt de professionele en privacyregels die daarvoor gelden.
Neem in het personeelsrooster alleen op wat nodig is om het werk te organiseren, zoals een overlegblok, bereikbaarheidsrol of afgesproken achterwacht. Vermijd medische details en herleidbare cliëntinformatie in planningsnotities, groepsapps of algemene takenlijsten. Geef medewerkers toegang tot informatie via de daarvoor ingerichte zorg- en overdrachtsroute.
Maak een vangnet voor verandering en uitval
Een plan kan veranderen wanneer de zorgsituatie, beschikbaarheid of ketencapaciteit verandert. Spreek daarom vooraf af wie een wijziging beoordeelt, wie de cliënt en betrokken zorgverleners informeert en welke route geldt als de eerst aangewezen uitvoerder uitvalt. Houd de deur voor verder gesprek open, in lijn met de leidraad.
Plan een korte controle op een relevant moment vóór de verwachte uitvoering. Bevestig dan de dienstbezetting, bereikbaarheid, overdracht en het vangnet. Documenteer een personele afwijking of capaciteitsbeperking als organisatorisch signaal, zonder daaruit zelf een medisch oordeel af te leiden. Bespreek structurele knelpunten in het samenwerkingsverband in plaats van ze per dienst opnieuw op te lossen.
Voorbeeld: een collega valt uit vóór de dienst
Stel dat een zorgplan buiten de gebruikelijke richtlijn is besproken en de eerst aangewezen verloskundige vóór de dienst uitvalt. De planner controleert niet alleen of er iemand beschikbaar is, maar activeert de afgesproken inhoudelijke overdrachts- en achterwachtroute. De vervanger krijgt via het zorgsysteem toegang tot de vastgelegde afspraken en kan binnen de eigen professionele verantwoordelijkheid beoordelen wat nodig is.
Als de afgesproken uitvoering door de uitval niet langer verantwoord georganiseerd kan worden, wordt opnieuw overlegd met de betrokken professionals en de cliënt. Dit voorbeeld is redactionele organisatorische duiding. Het bepaalt niet welke zorg in een concrete situatie moet worden verleend.
Voor de praktijk
Controlelijst voor werkgever en leidinggevende
- Controleer welke versie van de leidraad binnen praktijk en samenwerkingsverband geldt.
- Wijs een inhoudelijk eigenaar aan en reserveer tijd voor voorbereiding, overleg en verslaglegging.
- Beoordeel uitvoerbaarheid tijdens dag, avond, nacht, weekend en onverwachte uitval.
- Leg vast wie kan uitvoeren, wie achterwacht is en hoe heroverleg wordt gestart.
- Bewaar inhoudelijke informatie in het zorgdossier en houd medische details uit het personeelsrooster.
- Controleer het plan opnieuw wanneer zorgsituatie, bezetting of ketencapaciteit verandert.
- Bespreek terugkerende capaciteitsknelpunten structureel in het samenwerkingsverband.
Primaire en gezaghebbende bronnen
Waar deze publicatie op berust
Bronnen zijn gecontroleerd op 24 september 2026. Een bron kan later wijzigen. Controleer bij besluiten altijd de actuele brontekst en de toepasselijkheid op uw situatie.
- Zorgvragen buiten richtlijnen ↗Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen
Actuele KNOV-toelichting op de status van de gezamenlijke leidraad; gecontroleerd op 24 september 2026.
- Leidraad verloskundige zorg buiten richtlijnen ↗KNOV en Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie
Gezamenlijke leidraad over overleg, uitvoerbaarheid, dossiervorming en vangnetafspraken; versie 1.0 van 30 november 2015.
- Ondanks druk op geboortezorgketen goede samenwerking, wel risico op ongelijke zorg ↗Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
Toezichtbevindingen over toepassing van de veldnorm, gezamenlijk consult en zorgvuldige vastlegging; gepubliceerd op 11 november 2025.