Kort antwoord
Wat moet u hiervan onthouden?
Een bereikbaarheidsdienst is niet één juridisch blok. Geplande aanwezigheid, consignatie, feitelijke oproeparbeid en nachtwerk moeten afzonderlijk worden geregistreerd. Een zwangere werknemer heeft recht op aanpassing van werk- en rusttijden en is in beginsel vrijgesteld van overwerk en nachtdiensten, tenzij de werkgever de noodzaak van nachtwerk kan aantonen.
Voor wie: Praktijkhouders, maten, planners, HR-verantwoordelijken en preventiemedewerkers in eerstelijns verloskundigenpraktijken.
Drie punten om vast te houden
- 01Een zwangere werknemer heeft recht op stabiele werk- en rusttijden, extra pauzes en wettelijke begrenzing van de dagelijkse en gemiddelde arbeidstijd.
- 02Het label bereikbaarheidsdienst verandert feitelijke arbeid tussen 00.00 en 06.00 uur niet in dagwerk; oproepen en gewerkte tijd moeten zichtbaar blijven.
- 03De maatregelenvolgorde begint bij risico's in het eigen werk wegnemen, daarna werk of tijden aanpassen, ander werk aanbieden en pas als laatste tijdelijke vrijstelling.
Breng de feitelijke dienstbelasting in kaart
Start direct na de melding met een roosterbeeld: geplande diensten, consignatie, oproepen tussen 00.00 en 06.00 uur, feitelijk gewerkte uren, reistijd en rust na een oproep. Neem fysieke belasting, infectierisico's en onverwachte verlenging van bevallingen mee.
Gebruik geen gemiddelde over het hele team. De beoordeling gaat om deze werknemer, haar werkzaamheden en de risico's uit de RI&E. Betrek de bedrijfsarts of arbodienst zonder medische details in het planningssysteem of personeelsdossier op te nemen.
Pas zwangerschapsrechten toe op ieder dienstonderdeel
Tijdens zwangerschap gelden aanvullende rechten op regelmatige werk- en rusttijden en extra pauzes. Een dienst duurt maximaal tien uur; gemiddeld geldt maximaal vijftig uur per vier weken en 45 uur per zestien weken. De werknemer kan niet worden verplicht tot overwerk en is in beginsel vrijgesteld van nachtdiensten.
Alleen wanneer de werkgever de noodzaak kan aantonen kan nachtwerk aan de orde blijven. Leg daarom niet alleen vast dat een dienst moeilijk vervangbaar is, maar welke alternatieven zijn onderzocht en waarom die niet uitvoerbaar waren. Personeelskrapte op zichzelf is geen zorgvuldige individuele beoordeling.
Scheid consignatie van daadwerkelijke nachtarbeid
Consignatie betekent beschikbaar zijn om bij onvoorziene omstandigheden opgeroepen te worden. De oproep en feitelijke werkzaamheden tellen als arbeidstijd. Voor een verloskundige kan daar bovendien reistijd en herstelbelasting bij komen. Registreer die werkelijkheid, ook als het rooster alleen het blok 'bereikbaar' toont.
Bepaal vooraf wat gebeurt bij een oproep na een eerdere zware dienst, wie de achterwacht is en wanneer de werknemer de volgende afspraak niet uitvoert. Een aanpassing is pas uitvoerbaar wanneer vervanging, overdracht en beslisbevoegdheid zijn geregeld.
Volg de maatregelenvolgorde en plan herbeoordeling
Pak eerst het risico in het eigen werk aan. Pas daarna taken of tijden aan, bied passend ander werk en gebruik tijdelijke vrijstelling alleen wanneer de eerdere stappen onvoldoende zijn. Leg besluit, reden, startdatum, vervanger en herbeoordelingsmoment vast.
Herbeoordeel tijdens de zwangerschap en na de bevalling. De extra bescherming stopt niet op de dag van terugkeer. Neem tot zes maanden na de bevalling de relevante rechten en belasting mee en behandel borstvoeding of kolven als een eigen werk- en blootstellingsvraag.
Voor de praktijk
Controlelijst voor werkgever en leidinggevende
- Registreer geplande dienst, consignatie, oproepen, arbeid, reistijd en hersteltijd afzonderlijk.
- Controleer de wettelijke grenzen en de vrijstelling van overwerk en nachtdiensten.
- Leg vast welke risico's en alternatieven met bedrijfsarts of arbodienst zijn beoordeeld.
- Benoem vervanger, overdracht, stopcriteria en eigenaar van het roosterbesluit.
- Plan herbeoordeling tijdens de zwangerschap en tot zes maanden na de bevalling.
Primaire en gezaghebbende bronnen
Waar deze publicatie op berust
Bronnen zijn gecontroleerd op 29 augustus 2026. Een bron kan later wijzigen. Controleer bij besluiten altijd de actuele brontekst en de toepasselijkheid op uw situatie.
- Rechten op aangepast werk en aangepaste werktijden ↗Rijksoverheid
Officiële uitleg van werk- en rusttijden tijdens en na zwangerschap.
- Zwanger en werk ↗Arboportaal
Maatregelenvolgorde en werkgeversverplichtingen.
- Regels voor nachtdiensten ↗Arboportaal
Actuele regels voor nachtarbeid.
- Regels bij consignatie ↗Rijksoverheid
Onderscheid tussen beschikbaarheid, oproep en arbeidstijd.